Etkinlik

Dolaşım Sistemi, Dolaşım Sisteminin Özellikleri özet-konu anlatımı


Ekleyen: Etkinlik Sitem | Okunma Sayısı: 408

DOLAŞIM SİSTEMİ, DOLAŞIM SİSTEMİNİN ÖZELLİKLERİ (FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KONU ANLATIM)

 

Canlıların canlılık ile ilgili faaliyetlerini sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaçları vardır. Bu enerji besin maddelerinin hücrelerde oksijen yardımıyla parçalanması sonucu oluşur. Besin maddesi ve oksijeni hücrelere kadar taşıyan ise kandır. Kan, damar denilen borular içerisinde vücudumuzda sürekli dolaşır. Kanın damarlar içindeki hareketini kalp sağlar. O halde kalp, damarlar ve kan aynı görevi yapmak için bir araya gelerek bir sistem oluştururlar. Oluşan bu yeni sisteme dolaşım sistemi denir.

 

Dolaşım sistemi kankalpdamarlar ve lenf sisteminden oluşur.

 

 

1. KANIN YAPISI VE GÖREVLERİ

 

Vücudumuzda, sıvı olan tek doku kandır. Bir miktar kan, bir tüpte bekletilirse iki kısma ayrıldığı görülür: Altta koyu kırmızı renkli çökelti ve üstte açık sarı renkli bir sıvı. Sıvı kısım kanın ara maddesi olup, plazma adını alır. Çökelti kısmı ise kanın canlı bölümü yani kan hücreleridir.

 

O halde kanı plazma ve kan hücreleri olmak üzere iki kısımda inceleyebiliriz. Ortalama ağırlıktaki bir insanda yaklaşık 4,5 -5 litre kan bulunur. Kanın % 55’ini plazma, % 45’ni kan hücreleri oluşturur.

 

1-Plazma: Sarımtırak renkli bir sıvı olup çoğu sudan ibarettir. Geriye kalan bölümde besinler, enzimler, hormonlar, mineraller, atık maddeler (karbondioksit, üre) , serum proteinleri (albümin, fibrinojen ) ve antikorlar bulunur. Plazmaya kan serumu da denir.

 

2-Kan Hücreleri: Üç farklı tipte kan hücresi vardır:

 

I-Alyuvarlar (Eritrositler):

·      Kanda en fazla bulunan, yuvarlak şekilli ve kırmızı renkli hücrelerdir.(1mm3kanda 4,5- 5 milyon olup, kanın E ini oluşturan kan hücrelerinin D’ü alyuvardır.)

 

·      Kırmızı kemik iliğinde, dalakta ve karaciğerde üretilirler. Yaşlı hücreler dalak ve karaciğer tarafından parçalanırlar.

 

·      Memelilerde ilk üretildiklerinde çekirdeklidir. Sonradan çekirdekleri kaybolur. Diğer omurgalılarda çekirdeklidir.

 

·      Hücre zarları ince ve esnektir. Bu nedenle kolaylıkla şekil değiştirebilir ve en ince kılcal damarlara girebilirler.

 

·      Alyuvarların ömrü 3- 4 aydır. Eksikliğinde anemi (kansızlık) görülür. Deniz seviyesinden yükseklere çıkıldıkça oksijen miktarı azaldığından, alyuvar sayısı artar.

 

·      Alyuvarların sitoplâzmasında hemoglobin bulunur. Hemoglobin kana kırmızı rengini verir ve hücrelere oksijen taşımak ve hücrelerde açığa çıkan karbondioksiti alarak dışarı atılacağı organlara götürmekle görevlidir.

 

Hemoglobin demirli bir proteindir. Kolaylıkla oksijenle birleşir ve oksihemoglobin haline gelir. Oksihemoglobin bulunduran kanın rengi açık kırmızıdır. (Temiz kan)

 

Oksihemoglobin taşıyan alyuvarlar dokulara ve hücrelere gelince taşıdıkları oksijeni verirler. Ve tekrar hemoglobin haline dönerler. Bu hemoglobin hücrelerde açığa çıkan karbondioksit ile birleşerek karbohemoglobin halini alırlar. Karbohemoglobini çok alyuvar taşıyan kan koyu kırmızıdır (Kirli kan). Bu kan akciğerlere giderek orada temizlenir.

 

 

 

II-Akyuvarlar (Lökositler) :

 

·    Akyuvar, kanın çekirdekli ve sayıca kanda en az olan hücreleri olup 1mm3 kanda 7- 8 bin kadardır.

·    Akyuvarlar kırmızı kemik iliği, dalak, lenf düğümleri, bademcikler ve timüs bezlerinde üretilirler.

·    İki temel çeşidi vardır: fagositler ve lenfositler.

 

Akyuvarların Görevleri:

 

Akyuvarlar büyük ve parçalı çekirdekli olup, amipler gibi yalancı ayaklar çıkararak hareket edebilme özelliğine sahiptir.

 

Akyuvarlar yalancı ayaklarıyla eskimiş alyuvarları, yıpranmış hücreleri ve vücuda giren mikropları sararak içine alırlar ve enzim salgılayarak bunları sindirirler. Bu olaya fagositoz, bunu gerçekleştiren akyuvar hücrelerine fagosit denir.

 

Lenfositler kana yabancı madde girdiğinde etkinleşen akyuvarlardır. Bakteriler ve virüsler gibi mikropların yüzeyinde antijen olarak adlandırılan proteinler vardır. Lenfositler mikrop öldürücü özellikteki antikor denilen proteinleri üreterek mikropları etkisizleştirir. Her mikrobun antijenine uyan bir antikor vardır (kilit- anahtar ilişkisi gibi.)

 

Antikorlar ayrıca mikropların kana salgıladıkları zehirleri (toksin) zararsız hale getirici antitoksin maddelerini üretirler. Bu maddelere bağışıklık maddeleri denir.

 

Vücudumuza mikrop girdiğinde akyuvarların sayıları artar. Çünkü akyuvarlar vücudumuzun savunmasını gerçekleştirir.

 

III-Kan Pulcukları (Trombositler):

 

Alyuvar ve akyuvarlardan daha küçüktürler. Değişik şekillerde olabilirler. Birbirlerine yapışık halde bulunurlar.1mm3 kanda 300 bin kadar trombosit bulunur. Trombositler kırmızı ilikteki dev hücrelerin parçalanması ile oluşurlar. Ömürleri çok kısa olup yaklaşık 7- 8 gündür. Genelde çekirdek taşımazlar, çok azı çekirdeklidir.

 

Kan Pulcuklarının Görevi:

 

1)Damar zedelenmelerinde damarların iç yüzüne yapışarak buraları tıkarlar.

 

2)Kanın pıhtılaşmasını sağlarlar.

 

Not: Kan damar içinde pıhtılaşmaz. Çünkü kan serumunda (plazma) bulunan heparin maddesi buna izin vermez. Pıhtılaşma damar kesildiğinde gerçekleşir. Kanın pıhtılaşmasında karaciğerin ve kan pulcuklarının salgıladığı enzimler ve kan plazmasında bulunan fibrinojen görev alır. Ayrıca ortamda kalsiyum tuzlarının da bulunması gerekir.

 

K vitamini, hava teması, asitler ve sıcaklık pıhtılaşmayı hızlandırır.

 

Kan Grupları Ve Kan Nakli

 

Yaralanma ve cerrahi müdahaleler sonucu bir kişi çok fazla kan kaybederse, o kişiye kan nakli yapılabilir.Verici olarak adlandırılan sağlıklı kişiden alınan kan, hastanın toplardamarlarından birine verilir. Vericinin yarım litre kadar kan kaybetmesinin sağlık açısından zararı yoktur.

 

Kan nakli yapılacak kişi, herkesten kan alamaz. Bunun sebebi kan uyuşmazlığıdır. Alıcı ve vericiler aynı anda birbiriyle uyuşan kan gruplarına sahip olmalıdır. Eğer bu sağlanmazsa alıcı ve vericinin kanları etkileşerek alyuvarların çökelmesine neden olur ve kan damarları tıkanır. Bu durum alıcının ölümüyle sonuçlanır.

 

İnsanlarda A, B, AB ve 0 olmak üzere 4 çeşit kan grubu vardır. Kan grupları alyuvarların yüzeyinde bulunanantijenlere göre belirlenir. Ayrıca her grubun kan plazmasında kendine has antikorları vardır.

 

A Kan Grubu: Alyuvarlarında A antijeni, kan plazmasında ise anti-B antikoru (B çökelticisi) bulunur.

 

B Kan Grubu: Alyuvarlarında B antijeni, kan plazmasında anti-A antikoru (A çökelticisi) bulunur.

 

AB Kan Grubu: Alyuvarlarında hem A hem B antijeni bulunur. Kan plazmasında ise çökeltici madde yoktur.

 

0 Grubu: Alyuvarlarında hiç antijen taşımazlar, kan plazmasında ise hem anti-A hem anti-B antikorları (hem A hem B çökelticisi) bulunur.

·    Bir insan kanında hangi antijen varsa o kan grubundandır.

·    Kişi asla aynı harfli antijen ve antikoru taşımaz veya kendi antijeniyle aynı harfli antikor taşıyan kişiden kan alamaz. Aksi halde kanda çökelme (etkinliksitem.com) olur, kan damarları tıkanır ve alıcı ölür.  Örneğin;

 

 

 

Kan Alışverişi

 

 

Bir kişinin kan grubu, bir damla kanını anti- A ve anti- B serumuyla karıştırarak saptanır. Kişi AB grubundaysa her iki serumda da çökelme olur. 0 kan grubu hiçbir serumda çökelmez. A kan grubu yalnızca anti- A serumunda, B kan grubu yalnızca anti- B serumunda çökelir.

 

Kan uyuşmazlığında ikinci bir etken daha vardır, bu da, kanda Rh faktörü olarak adlandırılan antijeni bulundurma durumudur. Kanı Rh faktörüne göre de 2 gruba ayırabiliriz:

 

1.Rh (+) => Kanın yapısında Rh antijeni bulunduranlar bu grubu oluşturur.

 

2.Rh  (-) => Kanın yapısında Rh antijeni bulundurmayanlar bu grubu oluşturur.

 

Kan grubu Rh (+) olan bir kişi kan grubu Rh (-) olan bir kişiye kan veremez.

 

O halde;

Rh (+) , Rh (+) ‘ya kan verebilir.

Rh (+) , Rh (-)  ‘ye kan veremez.

Rh (-) ,  Rh (+) ’ya kan verebilir.

Rh (-) ,  Rh (-) ‘ye kan verebilir.

 

Anne ve bebek arasında kan uyuşmazlığı

 

                                                                                                                      

 

2. KALBİN YAPISI VE ÇALIŞMASI

 

Kalp, kas dokudan yapılmış olup, ters duran bir armuda benzer. Kalp, insanlarda göğüs boşluğunun biraz solunda, iki akciğerin arasındadır. Kalbin yapısı dıştan içe doğru üç tabakadır:

 

1-Perikard: Kalbin en dışında yer alan,  çift katlı zar tabakadır. Bu iki tabaka arasında kan serumuna benzer bir sıvı bulunur. Sıvının görevi kalbin çalışmasını kolaylaştırmaktır.

 

2-Kas Doku (Miyokard): Kalp düzenli kasılıp gevşeyebilen çizgili kasların oluşturduğu kas dokudan meydana gelmiştir. Kalp kası çizgili kaslardan meydana gelmesine rağmen, isteğimiz dışında çalışır.

 

3-Endokard: En içte yer alır. Tek katlı epitel doku hücrelerinden oluşur.

 

İçi boş bir organ olan kalp, dört odacığa bölünmüştür. Üstteki odacıklara kulakçık, alttaki odacıklara karıncıkdenir. İki kulakçık ile iki karıncık arasında hiçbir geçit yoktur.

 

Sağ tarafta yer alan odacıklar; sağ kulakçık ve sağ karıncık adlarını alırlar. Sağ kulakçık ile sağ karıncık arasında üçlü kapak bulunur.

 

Kalbin sol tarafında yer alan odacıklar ise; sol kulakçık ve sol karıncık adını alırlar. Sol kulakçık ile sol karıncık arasında ikili kapak bulunur.

 

Kapaklar, kanın kulakçıklardan karıncıklara geçmesine izin verir. Ancak karıncıklardan kulakçıklara geçmesine izin vermezler.             

 

Kalbin çalışması kasılma ve gevşeme şeklinde olur. Kuvvetli kaslardan yapılmış olan karıncıklar kasıldıkları zaman, içerisindeki kanı atardamarlara iletirler. Karıncıklar gevşemeden önce, kulakçıklar, toplardamarlardan gelen kan ile dolarlar. Karıncıklar gevşerken, kulakçıklar kasılır ve kan, kapakçıklar yardımıyla kulakçıklardan karıncıklara geçer. Kalbin iki kulakçığı kasılırken, aynı anda iki karıncığı gevşer. İki karıncığı kasılırken de aynı anda iki kulakçığı gevşer. Bu olay dakikada 70- 80 kez tekrarlanır.

 

 

3. KAN DAMARLARI VE ÖZELLİKLERİ

 

Kalp tarafından pompalanan kan vücutta değişik kalınlıktaki damarlar içerisinde dolanır. Damarları yapı ve görevlerine göre üç grupta toplayabiliriz. Bunlar:

 

I-Atardamarlar:

 

1Kalpten kanı alarak organlara taşıyan damarlardır.

 

2Karıncıklardan çıkarlar. Kapakçıkları sadece, damarın kalbe çıktığı yerde bulunur.

 

3- Genellikle oksijence zengin, yani temiz kan taşırlar. (Akciğer atardamarı kirli kan taşır). 

 

4- Atardamarların yapısında iç içe geçmiş üç tabaka vardır: En içte endotel, ortada kas, en dışta zar. (Kas tabakada esnek teller bulunur. Bu sayede atardamarlar esneklik kazanır.)

 

5- Atardamar kesildiğinde kanama kendiliğinden durmaz.

 

6- Çeperleri (duvarları) diğer damarlardan kalındır.

 

7- Kan akış hızı ve kan basıncı en yüksek olan damarlardır. Kalpten uzaklaştıkça basınç da kademeli olarak düşer.

 

II-Toplardamarlar:

 

1- Kanı vücuttan kalbe getiren damarlardır.

 

2- Kulakçıklara açılırlar. İçlerinde, kalbe doğru açılan, tek yönlü kapakçıklar bulunur.

 

3- Genellikle kirli kan taşırlar. (Akciğer toplardamarı temiz kan taşır.)

 

4- Toplardamarın yapısı da üç tabakadır. Ancak esnek teller burada çok azdır.

 

5- Herhangi bir nedenle toplardamar kesildiğinde, kesilen yerin ağzı büzülerek, kanama durur.

 

6- Kan akış hızı ve kan basıncı daha yavaştır.

 

III-Kılcal damarlar:

 

1- Atardamarların son kısmıyla, toplardamarların baş kısmında bulunur. Toplardamarlarla atardamarları birleştiren kısımdır.

 

2- Kandaki besin ve oksijeni hücrelere verir, hücrelerdeki atıkları kana taşır.

 

3- Duvarları çok incedir. Tek katlı epitel dokudan meydana gelir.

 

Not: Kan, atardamar →→  kılcal damar →→ toplardamar yolunu izlerken, basıncı giderek azalır.

Kan atardamar  →→  toplardamar →→ kılcal damar yolunu izlerken hızı giderek azalır.         

Bu Kategoride En Çok Ziyaret Edilenler
  • İskelet, İskelet Sistemi, İskeletin Özellikleri, İskelet Çeşitleri özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Kalp, Kalbin Özellikleri, Çalışması, Kalp Damarları, Kan Dolaşımı (2) konusu özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Küresel Isınma Ve Sera Etkisi İlişkisi konusu özet-konu anlatımı
  • Basit Makineler, Özellikleri, Çeşitleri (2) özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Omurgasız Hayvanlar, Çeşitleri, Özellikleri, Türleri konusu özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Kulak, Kulağın Özellikleri, Yapısı, Bölümleri (2) konusu özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Oksitler, Oksitlerin Özellikleri, Çeşitleri konusu özet-konu anlatımı
  • Atom Teorileri, Modelleri, Dalton, Thomson, Rutherford, Bohr Atom Modeli özet-konu anlatımı
  • Burun, Burnun Özellikleri, Görevleri, Burun Sağlığı (2) özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Omurilik, Omuriliğin Özellikleri, Görevleri, İşlevleri konusu özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Kemikler, Kemik Çeşitleri, Kemik Oluşumları Ve Kontrolü konusu özet-konu anlatımı
  • Eklemler, Eklemlerin Özellikleri, Eklem Çeşitleri özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Lenf, Lenf Sistemi, Lenfin Özellikleri konusu özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Kaslar, Kas Çeşitleri, Kasların Özellikleri, Kasların Çalışması konusu özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Yağlar, Yağların Özellikleri, Görevleri, Çeşitleri konusu özet-konu anlatımı
  • Ampul, Ampulün Yapısı, Çeşitleri, Özellikleri özet-konu anlatımı
  • Böbrekler, Böbreklerin Özellikleri, Yapısı, Çalışması, Görevleri özet-konu anlatımı
  • Çiçekli Bitkiler, Çiçekli Bitkilerin Özellikleri, Çeşitleri özet-konu anlatımı
  • Çimlenme, Çimlenmenin Özellikleri, Çimlenme Nasıl Olur özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Kan Uyuşmazlığı, Özellikleri, Nedenleri konusu özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Kimyasal Bağlar, Kimyasal Bağların Özellikleri, Bağ Çeşitleri konusu özet-konu anlatımı
  • Dolaşım Sistemi, Dolaşım Sisteminin Özellikleri özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Solunum, Solunum Sistemi, Solunum Sisteminin Özellikleri konusu özet-konu anlatımı
  • fen ve teknoloji dersi Omurilik Soğanı, Omurilik Soğanının Özellikleri, Görevleri, İşlevleri konusu özet-konu anlatımı
  • Hormonal Sistem, Endokrin Sistemi, Hormonal Sistemin Özellikleri özet-konu anlatımı

  • Anahtar Kelimeler;
    Dolaşım Sistemi, Dolaşım Sisteminin Özellikleri özet-konu anlatımı, 2011 - 2012 Dolaşım Sistemi, Dolaşım Sisteminin Özellikleri özet-konu anlatımı, 2012 Dolaşım Sistemi, Dolaşım Sisteminin Özellikleri özet-konu anlatımı, Dolaşım Sistemi, Dolaşım Sisteminin Özellikleri özet-konu anlatımı içeriği, Dolaşım Sistemi, Dolaşım Sisteminin Özellikleri özet-konu anlatımı etkinliği, Dolaşım Sistemi, Dolaşım Sisteminin Özellikleri özet-konu anlatımı açıklaması, Dolaşım Sistemi, Dolaşım Sisteminin Özellikleri özet-konu anlatımı nedir?, Dolaşım Sistemi, Dolaşım Sisteminin Özellikleri özet-konu anlatımı örneği


      Eğitim Öğretim Dökümanları, Serbest Ders Etkinlikleri, Etkinlikler, Sorular, Testler, Yazılı Soruları